Skąd pomysł na „Las do góry nogami”?

Od 1997 roku w ostatni weekend sierpnia w Europie odbywa się Międzynarodowa Noc Nietoperzy, organizowana w ramach porozumienia EUROBATS, które ma na celu ochronę populacji tych ssaków. Wokół nietoperzy powstało wiele przesądów i legend, które nie mają nic wspólnego z rzeczywistością, a mogą im szkodzić. Właśnie dlatego potrzebują one szczególnej uwagi człowieka.

Wydarzenia, organizowane przez leśników przy współpracy z chiropterologami, mają służyć zarówno upowszechnianiu wiedzy o polskich gatunkach nietoperzy, jak i pokazaniu ich znaczenia dla zdrowia całych ekosystemów. Akcja „Las do góry nogami” to także sposób na rozwijanie wrażliwości przyrodniczej w społeczeństwie.

Edukacja i atrakcje

Akcja edukacyjna Lasów Państwowych odbędzie się na przełomie sierpnia i września, obejmując kilkadziesiąt nadleśnictw w różnych częściach kraju. W programie przewidziano m. in.:

• wykłady otwarte,

• zajęcia przyrodnicze dla najmłodszych,

• wieczorne spacery po lesie,

• obserwacje nocnych wylotów nietoperzy,

• wykrywanie i analizowanie ultradźwięków emitowanych przez nietoperze za pomocą specjalnych detektorów.

Szczegółowe informacje dotyczące poszczególnych wydarzeń można znaleźć na stronach internetowych i profilach Facebook nadleśnictw, wskazanych na zamieszczonej mapie.

Nietoperze - strażnicy nocnego lasu

Nietoperze od zawsze fascynowały ludzi i wywoływały skrajne emocje. Zawdzięczają to swojej niezwykłej zdolności echolokacji, dzięki której potrafią unikać przeszkód i skutecznie polować w ciemności. To właśnie one zjadają ogromne ilości owadów - w tym uciążliwych komarów i szkodników leśnych.

Są jedynymi ssakami, które - obok ptaków - nauczyły się aktywnego lotu. Ich przednie kończyny przekształciły się w błoniaste skrzydła, pozwalające na niezwykle sprawne manewrowanie w powietrzu. Podczas lotu nietoperze wysyłają ultradźwięki, które odbijają się od przeszkód i wracają do ich uszu, tworząc akustyczny obraz otoczenia.

W Polsce nietoperze nie budują własnych kryjówek. Wybierają naturalne dziuple, jaskinie, specjalne budki, a także chętnie korzystają z przestrzeni tworzonych przez człowieka - strychów, piwnic, opuszczonych domów czy wież. To sprzymierzeńcy człowieka: kiedy śpimy, one pilnują równowagi ekosystemu, ograniczając liczebność owadów.

Wspólna misja

W Polsce występuje 28 gatunków nietoperzy. Lasy Państwowe we współpracy z chiropterologami - ekspertami od nietoperzy, od lat podejmują liczne inicjatywy mające na celu ich ochronę.

Od października 2021 roku wspólnie z Polskim Towarzystwem Przyjaciół Przyrody „pro Natura” realizujemy międzynarodowy projekt „LIFE PODKOWIEC PLUS: powrót do lasu - ochrona siedlisk rozrodczych nietoperzy w ujęciu całościowym” LIFE20 NAT/PL/001427”, którego działania na rzecz nietoperzy są podejmowane równolegle w czterech krajach jednocześnie: Polsce, Czechach, Słowacji i Rumunii. Głównym celem projektu jest zachowanie krajowych populacji najbardziej zagrożonych gatunków nietoperzy, ze szczególnym uwzględnieniem: podkowca małego, nocka orzęsionego i nocka dużego poprzez stworzenie warunków do wzrostu ich liczebności. Dlatego w ramach projektu m. in.  w różnych miejscach w Polsce zbudujemy wieże z podziemnymi zimowiskami oraz schronienia przejściowe dla nietoperzy. Projekt finansowany jest ze środków Programu LIFE oraz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

Więcej o projekcie na stronie https://lifepodkowiectowers.pl/ oraz Facebooku 
https://www.facebook.com/KrainaPodkowca

O działaniach leśników w ramach projektu poczytać możecie pod poniższymi linkami:

Leśny dom dla nietoperzy na ukończeniu

Wieże, a w nich nietoperze

Pierwsza w Polsce wieża dla nietoperzy w Rymanowie

W 2024 roku zakończył się projekt „Czynna ochrona mopka zachodniego na wybranych obszarach leśnych w Polsce”. W projekcie brało udział 15 nadleśnictw, a jego głównymi zadaniami było tworzenie sztucznych schronień, monitorowanie zasiedlenia budek przez nietoperze oraz publikacja poradnika dotyczącego ochrony mopka zachodniego.

Więcej o projekcie: 
https://www.bialystok.lasy.gov.pl/aktualnosci/-/asset_publisher/1M8a/content/czynna-ochrona-mopka-zachodniego-na-wybranych-obszarach-lesnych-w-polsce

W wielu regionach Polski leśnicy podejmują lokalne inicjatywy mające na celu poprawę warunków bytowania nietoperzy. Wśród inicjatyw podejmowanych przez leśników lub przy współpracy z innymi organizacjami, którym na sercu leży ochrona tych niezwykłych zwierząt, znajdują się m. in.:

• renowacje starych budynków i adaptowanie ich na nietoperzarnie,

• instalowanie metalowych krat na wlotach do jaskiń, bunkrów, starych sztolni itp. budowli, by zapewnić spokój zimującym tam koloniom nietoperzy,

• wywieszanie budek dla nietoperzy, by mogły tam znaleźć miejsce do odpoczynku i tymczasowego schronienia,

• tworzenie ścieżek i szlaków z tablicami informacyjno-edukacyjnymi.

Wszystkie te inicjatywy tworzą spójną i kompleksową strategię, a poprzez wielokierunkowe działania ochronne i promocyjno-edukacyjne podejmowane przez Lasy Państwowe, przyczyniając się do kształtowania przyjaznego środowiska dla tych unikalnych ssaków oraz do skutecznej ochrony i promocji różnorodności biologicznej naszych lasów.

Dodatkowe materiały:

Fakty i mity o nietoperzach. Las do góry nogami - rozmowa z Katarzyną i Wojciechem Olma

artykuł Katarzyny Miłek "Skrzydlaty ssak nocy" w kwartalniku "Echa Leśne" - strona 18

artykuł Agnieszki Niewińskiej "Jak polubić nietoperze" w kwartalniku "Echa Leśne" - strona 12

artykuł Tomasza Kłosowskiego "Karliki z górnej półki" w kwartalniku "Echa Leśne" - strona 37

odcinek cyklu Ocalony Świat - "Głową w dół"

infografika "Nietoperze - latające ssaki"